بسته
(0) کالا
هیچ محصولی در سبد خرید شما وجود ندارد.
دسته بندی محصولات زِیتونِت
    فیلترها
    Preferences
    جستجو

    خانه های روستایی گیلان را بهتر بشناسیم (بوم معماری خانه های روستایی گیلان)

    بوم معماری که با گسترش مفاهیمی نظیر توسعه پایدار و حفظ منابع زیستی در جوامع غربی طی چندین دهه اخیر مورد توجه قرار گرفته است، ارزش گذاری بر معماری است که بتواند از ظرفیت های فرهنگی و بومی محل احداث خود بهره بگیرد و بدون آسیب به منابع زیستی و طبیعی در توسعه جوامع موثر باشد. 

    این معماری با صرفه جویی در مصرف انرژی های تجدیدناپذیر و آلاینده و بهره برداری از انرژی های طبیعی مانند باد و خورشید به حفظ محیط زیست کمک می کند.

    خانه های روستایی گیلان و معماری خانه روستایی گیلان

    در جوامع شرقی به خصوص در ایران و گیلان در گذشته سعی داشتند تا به گونه ای به تعامل با طبیعت برسند. این هماهنگی و تعامل موجب بهره وری بهتر و پایدار او از منابع طبیعی پیرامونش می شد و آن را برای نسل های آینده حفظ می نمود. 

    او می دانست که اتلاف منابع، موجب فقر فرزندانش می شود. به علاوه بی توجهی به طبیعت، مبارزه ای مداوم میان انسان و طبیعت را در پی دارد که انسان قطعا بازنده آن است. 

    معماری روستایی و خانه های روستایی گیلان را می توان الگوی زیبایی از بوم معماری دانست. معماری هایی که در عین فائق آمدن بر نامهربانی های طبیعت مانند (زلزله های مداوم در گیلان، باد و باران و برف های سنگین) همچون پیکره ای هماهنگ در بستر طبیعت از مواهب آن ( نور خورشید، کوران، مصالح و منابع) بهره می گیرد.

    نورمن فاستر یکی از بزرگان بوم معماری در جهان است که گرایش های قوی ای نسبت به محیط زیست دارد. طراحی بناهایی که اصطلاحا به آنها Ecoarchitecture  می گویند در آثار معماران معاصر بسیار دیده می شود.

     معماری سنتی مناطق جلگه ای گیلان با سازه ای تماما چوبی، اندودی از گِل و کلوش (ساقه برنج) و پوشش سقفی از گالی (گیاهی مردابی) یا کلوش تعریف می شود. 

    این ساختار تقریبا مشترک، با تفاوت هایی در فرم معماری و تکنیک های ساخت در کل محدود جلگه ای گیلان قابل شناسایی است.

    اولین قدم در بنای یک خانه روستایی در گیلان، تعیین جهت استقرار بنا بود. 

    خانه های روستایی گیلان و معماری خانه های روستایی گیلان

     با توجه به بادهای مطلوب تابستانی که از جهت شرق و شمال شرقی می وزند و با توجه به اقلیمی که در آن کوران مهم ترین عامل برای ایجاد آسایش است، هوشمندانه ترین گزینه معمار، از سویی ایجاد بدنه های باز در جهت شرق و کشیدگی پلان در جهت شمالی و جنوبی برای بهره برداری بهتر از جریانات هوا و جلوگیری از بادهای زمستانی و سرد که از جهت غربی می وزند.

    راه حل معمار سنتی در غالب خانه های روستایی گیلان استفاده از جهت شرقی و غربی است. البته عناصر فرهنگی همچون همسایگی و دید و منظر و یا عوامل فیزیکی و طبیعی مانند دسترسی ها، مسیر رودخانه ها و مزارع نیز از دیگر عوامل تاثیرگذار در انتخاب جهت استقرار می باشد.

    بنا در گیلان با استفاده از مصالحی در دسترس و طبیعی مانند چوب، خاک و گیاهان خودرو و برنج ساخته می شود. اسکلت خانه های روستایی گیلان از کف تا سقف، چوبی است. گونه چوب انتخابی بر حسب محل قرارگیری بنا به عنوان عنصری سازه ای، پرکننده و یا در مجاورت خاک، تغییر می کند.

    بیشترین استفاده از چوب در منطقه جلگه ای شرق گیلان معمول است. استفاده از گونه های مقاوم و برش چوب در فصل مناسب و خشک کردن به روش سنتی (دود دادن) بر عمر چوب می افزاید. به همین علت این مصالح چوبی برای چندین بار در ساخت خانه های مختلف طی سال ها مورد استفاده قرار می گرفته اند.این امر موجب حفظ و هدر نرفتن منابع طبیعی و جنگل بوده است.

     در استقرار سازه در خانه های روستایی گیلان و اتصال سازه روی هم از میخ استفاده نمی شده است. به جز در مواردی که برای اتصال نال ها (تیرهای حمال) بر روی هم یا اتصال ستون ها روی نال.

    برای گیردادن سازه به هم از طنابی بافته شده از ساقه برنج، به نام وریس استفاده می شد که این دیتیل دراجرای سقف شیب دار قابل مشاهده است.

    چوب ها در خانه های روستایی گیلان، بدون برش و تراش و البته به شکل طبیعی بر روی هم مستقر می شدند، این امر از اتلاف منابع جلوگیری می کند و این سازنده و معمار است که خود را با طبیعت هماهنگ می کند.

    از گیاه برنج که در زندگی روزمره مردم گیلان نقش مهمی دارد، به وفور در ساخت و ساز استفاده می شود. ساقه آن برای پوشش بام، بخصوص در مناطق جلگه مرکز و غرب گیلان، کاربرد دارد. همانطور که در بالا اشاره کردیم از ساقه برنج، طنابی محکم می بافند که برای اتصال محکم سازه، اجرای بام شیب دار و دیوارها مورد استفاده قرار می گیرد. ساقه بافته شده برنج به عنوان عنصری تزئینی در مبلمان خانه ها نیز کاربرد داشته است.

    از ساقه خرد شده برنج ملات کلوش و گل تهیه می شود که برای اندود دیوارها و پرکردن فضای الوارهای دیوار چوبی استفاده می شود. از فل (پوسته برنج) و گل در لایه آستر و از سوب (سبوس) و گل در پرداخت نهایی دیوار استفاده می شود.

     کندوج در خانه های روستایی گیلان

     

    به دلیل اهمیت محصول برنج در گیلان، کندوج ها که محل انبار برنج بودند را در جلوی خانه و در جایی قرار میدادند که دید کافی به آن وجود داشته باشد و امنیت کندوج که تمام سرمایه خانواده در آن نگهداری می شد، تامین شود.

    کندوج در خانه های روستایی گیلان

    در انتهای پایه های کندوج از صفحه چوبی مربعی شکل استفاده می شد، که همین مورد مانع از ورود موش ها به داخل کندوج ها می شد به دلیل جاذبه زمین موش ها امکان عبور از این صفحه چوبی مربعی شکل را نداشتند.

    نقش خاک در خانه های روستایی گیلان:

    خاک دیگر عنصر طبیعی است که در ساخت و ساز خانه های روستایی و برای اندود کاری بنا، کف سازی و ساخت دیوار چینه ای مورد استفاده قرار می گرفت. استفاده از خاک برای اندود کاری و پرکردن دیوار، علاوه بر استحکام سازه ای بنا، از تبادل حرارتی داخل و خارج اتاق ها می کاست.

    بنابراین خاک باعث می شد تا در تابستان اتاق ها خنک شود و در زمستان با یک اجاق زغالی کاملا گرم باشد.

    بازشوها و پنجره ها و درهای ورودی خانه های روستایی:

    بازشوها در خانه های روستایی گیلان محدود است و به یک درب خلاصه می شود. در خانه های با قدمت 80 سال به بالا، پنجره ای مشاهده نمی شود، چرا که تعدد بازشوها اتلاف حرارتی را افزایش می دهد. اساسا نیاز به پنجره احساس نمی شده است چرا که زندگی تابستانی خانواده در ایوان و در بدنه های باز خانه در جریان بود و اتاق ها محل زندگی زمستانی خانواده بوده است. 

    نقش تلار و ایوان در خانه های روستایی گیلان

     پیش آمدگی تلار و ایوان و سقف مانع از نفوذ اشعه های خورشید به اتاق ها می شده است بنابراین ایجاد پنجره برای تابش خورشید به اتاق ها اساسا در این معماری بی معناست زندگی تابستانی در خانه های روستایی گیلان، در اتاق ها جریان نداشته است. ایوان و تلارهای سراسری که اتاق ها در هسته مرکزی آن واقع شده اند به ایجاد کوران و تهویه کمک می کنند و فضاهایی برای زندگی تابستانی اهالی خانه اند.

    جریان های هوا در زیر سازه و فضای خالی زیر کف طبقه اول برخی از خانه های روستایی گیلان، به ایجاد کوران کمک می کند، قرارگیری بنا بر روی سکو نیز مانع نفوذ رطوبت از کف و موجب آسایش بیشتر می شود.

    صرفه جویی در مصرف انرژی با پیش بینی تمهیدات هوشمندانه مانند بهره گیری از جریانات هوایی، تابش خورشید، جهت استقرار بنا، شکل پلان، تعداد بازشوها، اجرای سایبان ها برای جلوگیری از تابش مزاحم خورشید و جلوگیری از بادهای باران زا و استفاده از رنگ ها مناسب در معماری خانه های روستایی گیلان مورد توجه قرار گرفته است. 

    اما متاسفانه ساخت و سازهای چهار دهه ی اخیر، به شدت با دستاوردهای چندین قرن این معماری متفاوت است. بناهایی که نه خود دارای هویت اند و در جاهایی ساخته می شوند که هویت آن منطقه را نیز مخدوش می کنند.

    ما تا پیش از اینکه این فرهنگ بمیرد وقت داریم. تلاش ما در زیتونت کمک به حفظ این بناها و فرهنگ گیلان است.

    آقای دکتر محمود طالقانی مجری پروژه موزه میراث روستایی گیلان، جمله ی جالب و تامل برانگیزی دارد:

    این سرزمین غلط آفریده نشده است، ما با آن رفتاری غلط داریم.

     

    هر هفته تعداد زیادی از گردشگران استان گیلان، خانه های روستایی زیتونت را آنلاین رزرو می کنند و از گردشگری روستایی گیلان لذت می برند. شما می توانید با کلیک بر روی تصویر زیر، خانه روستایی خودتان را آنلاین رزرو کنید.

    خانه های روستایی گیلان را آنلاین رزرو و اجاره نمایید

    نظرات
    ۱۳۹۶/۱۱/۲۵ ۱۸:۱۱:۵۹
    عالی واقعا بسیار مقاله خوبی بود
    ۱۳۹۶/۱۱/۲۵ ۱۸:۱۳:۲۷
    ببخشید میشه از این مقاله با لینک به سایت شما در وبلاگ خودمان استفاده کنیم
    ۱۳۹۶/۱۲/۲۹ ۱۰:۴۱:۰۷
    سلام بسیار از خواندن این نوشته لذت بردم، البته جا داشت که به موارد دیگر نیز اشاره کنید، ولی در کل بسیار مطلب خوبی است. ممنون از شما
    ۱۳۹۷/۰۱/۲۰ ۲۱:۵۷:۵۴
    لطفا اگر از این مقاله استفاده می کنید، منبع آن را ذکر کنید. چرا که برای تولید محتوای این نوشته بسیار زحمت کشیده شده است. سپاسگزارم
    ۱۳۹۷/۰۱/۲۴ ۲۱:۵۵:۲۳
    خیلی نوشته خوبی بود، ممنون از شما زیتونتی های عزیز که برای فرهنگ و گردشگری گیلان فعالیت می کنید
    نظر خود را وارد نمایید.